9. sınıf Fiziksel ölçüler ve dönüşümleri  konusu ders notları yazılı konu anlatımı, açıklama, konusu

 

Fiziksel Ölçütler ve Dönüşümleri  nedir nasıl olur

 

Ölçü Kavramı

 

İnsanoğlunun yaşamında ölçüye, bir şeyin uzunluğunun, büyüklüğünün ve ağırlığının mukayesesine, o halde ölçü birimlerine ihtiyacı vardır ve bu kıyaslama ihtiyacı onun varoluşu ile başlamıştır. Bunun neticesi insanoğlu tek başına ve tabii toplumda yaşarken de önceleri vücudunda ve çevresinde gözlediği basit doğal ve yerel mukayese ve mikyas vasıtalarına başvurmuş ve onları kullanmıştır.

Mesela uzunluk ölçümünde parmak, karış, ayak, adım; genişlik ölçümünde ayak, karış, evle; kütle ve ağırlık ölçümünde avuç, parmak ucu, yudum, sepet ve libre gibi. Bunların bazıları, toplumun veya ülkenin kendine has veya müşterek resmi ölçü birimleri haline gelmişti.

Yıllarca her ulus veya bölge kendisine özgü bir ölçü sistemi ve birimler kullana gelmiştir ve bunlar arasında genellikle uluslararası bir bağlantı da yapılamamıştır, bir birliğe gidilememiştir.

Yaşam seviyesi yükseldikçe, ticaret geliştikçe, bilim dalları genişledikçe, teknik oluşumun önemi arttıkça, ulaşım, iletişim, haberleşme genişleyip uluslararası temaslar yayıldıkça, her alanda müşterek ölçü birimlerine ve ölçülerin standartlaşmasına gitmek zarureti doğdu.

Fransız İnkılabından iki yıl sonra, yani 1791’de geliştirilen ve ondalık sistemi esas tutan Metre Sisteminin tesbit edilmesi ve kabulünden sonra Ölçü sistemleri ve Birimler üzerinde ciddiyetle durulmuş, zamanla mevcut ölçü sistemlerinin genel kullanılışı yüzünden tam uygun olmaması görüşleri açıklanmıştır.

Nihayet Paris’teki “Ölçü ve Ağırlık Konferansının” 11. 12. toplantılarında yeni, pratik ve her alanda kullanılabilen bir sistem kabul edilmiş ve 14/10/1971 tarihinde aynı Konferansteki kararın neticesi bu Genel Konferansın emrinde çalışan “Comite International des Poids et Mesures” tarafından açıklanan “(SI) Sisteme International d’Unites”, Metrik Sistemin kabulunden tam 180 yıl sonra geçer olmaya başlamış ve yasallaşmıştır.

Metrik Ölçü Sistmelerine geçmeden önce birimin tanımını vermeliyiz.

Birim: Aynı cinsten olan, aynı ölçü ile tesbit edilen aynı dimansiyonlu, fizksel büyüklüklerin sayısal değerinin tesbiti için mukayese (karşılaştırma) büyüklüğüdür. Genel anlamda iki çeşit ölçü birimi vardır:

1. Doğal ölçü birimleri : Mesela saniye gibi. Doğal ölçü birimlerinin her yerde ve her zaman röprodüksiyonu yapılabilir.

2. Cisimli, yani cisimlendirilen ölçü birimleri (normal ve protip) : Mesela kilogram gibi. Bunların elverişli ve uygun şartlar altında değeri değişmez.

 

. Buna göre, uzunluk birimi metreyi esas tuttuğu ve yukarıdaki onluk katları ve kasimatı içine aldığı için adına Metrik Sistem denilmiştir.

Bütün ölçü sistemlerini tanıtmaya geçmeden önce, yukarıdaki metrik sisteme göre pratikte kullanılan bazı büyüklüklerin ölçü birimlerini görelim:

Kütle Ölçüleri

1 gram (g) = 1000 miligram (mg) 
1 dekagram (dag) = 10 g 
1 kilogram (kg) = 1000 g 
1 kental = 100 kg 
1 ton = 1000 kg

Uzunluk Ölçüleri

1 metre (m) = 10 dm 
1 desimetre (dm) = 10 cm 
1 santimetre (cm) = 10 mm 
1 kilometre (km) = 1000 m

Yüz Ölçüleri

1 metrekare (m2) = 100 dm= 10 000 cm= 1 000 000 mm2 
1 ar (a) = 100 m2 
1 dekar (da) = 1000 m= 10 a 
1 hektar (h) = 10 da = 10 000 m2 = 100 a 
1 kilometrekare (km2) = 100 h = 1000 da = 1 000 000 m2

Mekan ve Boşluk Ölçüleri, Sıvı Ölçüleri

1 metre (kübik) küb (m3) = 1000 dm= 1 000 000 cm= 1 000 000 000 mm3 
1 litre (l) = 1 dm3 
1 hektolitre = 100 l

Basınç Ölçüleri

mili bar (mbar), milimetre cıva sütunu (mm Hg, Torr) 
1000 mbar = 750 mm Hg. 
1 bar = 1000 mbar = 1 000 000 Pascal (Pa)

Güç Ölçüleri

1 kilowatt (kW) = 1000 Watt (W) 
1 mega Watt (MW) = 1000 kW 
1 Beygir kuvveti = 735,5 W 

Elektrik Ölçüleri

Akım şiddeti : 1 Amper (A) = 1000 mili amper 
Gerilim : 1 Volt (V) = 1000 mili volt 
Direnç : 1 ohm (
W) = 1000 mili ohm 
Elektrik yükü : 1 Coulomb = 1000 mili coulomb = 1 amper saniye

SI Uluslararası Birim Sistemi

C.G.S ve M.K.S birim sistemlerinin temel birimlerinin yetersizliğinin görülmesi üzerine her alana tatbik edilebilen Temel Birimler (metre, kilogram, saniye, amper, Kelvin, mol, Candela) tesbit edildi. Böylece SI olarak gösterilen “Uluslararası Birim Sistemi”ne geçildi. Bu yeni sistemin Temel Birimleri, Ölçü ve Ağırlık Genel Konferansının 10. ve 11. Toplantılarında kabul edildi ve 16/10/1971 tarihli 14. Genel Konferansından itibaren uluslararası geçerli olmuştur ve hala geçerlidir. Bu sistem, birçok ülkede kanuni bir standart olarak uygulanmaktadır.


 

Fiziksel Büyüklük Birimin Adı Birimin Sembolü
Uzunluk Metre m
Kütle Kilogram Kg
Zaman Saniye S
Elektrik Akımı Amper A
Termodinamik Sıcaklık Kelvin K
Işık Şiddeti Candela cd
Madde Miktarı Mol mol

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Yukarıdaki tabloda görülen bu yedi temel birimin tesbiti ve tanımlanması şu şekilde yapılmıştır:

Uzunluk için metre (m), (13 Ekim 1960 - Paris)

1 metre, asil gazlardan olan kriptonun 86. izotopunun ışınlanmasının portugal spektral çizgisinin boşluktaki dalga uzunluğu lolmak üzere, 1 m = 1 650 763,73 l ‘ya eşit alındı. (Ekim 1960 - Paris)

Kütle için Kilogram (kg), (Sévre’de muhafaza edilen normal kilogram)

1 gram suyun yoğunluğunun en büyük olduğu 4°C deki sıcaklıkta 1 cmsuyun kütlesine eşittir. 1 kg = 1000 g

Zaman için saniye (s), (13. Ölçü ve Ağırlıklar Genel Konferansı – 1967)

1 saniye, alkalik metal grubundan olan Caesium (sezyum) (55) un atom çekirdek çeşiti olan Nuklid 133Cs atomunun esas durumunun her iki hiper küçük yapılış terkibi seviyesi arasındaki geçişin ışınlanmasına tekabul eden periyodunun 9 192 631 770 katına eşittir.

Elektrik Akım Şiddeti için Amper (A), (1954)

1 absolü Amper, 1 metre mesafede birbirlerine paralel duran iki iletkenin yardımıyla, bu çift iletkenin birbirlerinin her metre uzunluğu üzerine 2.10-7 m.kg.s-2 değerle tesir eden bir kuvvet, zamanla değişmeyen bir akım şiddeti olarak ifade edilir. Akım şiddeti Amper, saniyede iletken kesidinden geçen 6,25.1018 elektronlardan oluşan bir elektron akışına, takriben, tekabül eder.

Sıcaklık için Kelvin (°K)

SI Birim Sisteminde suyun üçlü noktasının (buz, su, buhar) termodinamik sıcaklığının 273,16 da birine eşit olan termodinamik sıcaklık temel birimdir. Burada üçlü noktanın sıcaklığı kimyasal birlik içinde bulunan bir maddenin aynı zamanda üç safhada (durumda) denkede meydana gelen sıcaklık noktasıdır. Su için bu üçlü nokta 0,0100°C ve 4,58 Torr’daki sıcaklıkta bulunmaktadır.

Işık Şiddeti için Candela (cd), (1946)

1 Candela, SI birimlerinde fotometrik (ışık şiddeti) temel birimi (cd). Metrekare (m2) başına 101,325 Newtonluk bir basınç platin ergime noktasındaki sıcaklığında (1769.3°C) eşit sıcaklıkta bulunan 1/600.000 m2 lik bir kara (siyah) cismin dik doğrultuda yaydığı ışığın şiddeti Candela olarak alınır.

Madde miktarı için mol (mol)

1 mol, fiziksel-kimya alanında 1 mol karbon izotopunun (12C) 12,000,000 gram molekülü kadar bulunan miktarıdır. 

SI Birim Sisteminde kullanılan tamamlayıcı birimler

 

 

 

Düzlemde açı için radyan (rad)

1 radyan, J. Thomson’a göre 57°17’45’’=180/p olan bir açıdır. Bir birim dairedeki merkez açısı olarak, açının kenarlarının bu birim daireden, uzunluğu 1 (bir) olan bir kavis (yay) keserler.

Katı açı için steradyan (sr)

Katı açı, tepesi küre merkezinde olan bir koninin kestiği küre yüzünde oluşur. Koninin genişliği oranında katı açı büyür. Katı açının büyüklüğü ve değeri koninin küre yüzeyinde kestiği alanın , kürenin yarıçapının karesine oranı ile ölçülür. Ölçü birimi steradyan dır. Eğer bir koninin tepesinden R uzunluğunda bulunan yüzeyin alanı Rise, koninin çevrelediği katı açı 1 (bir) steradyan olur.

birarabinbul.com Her Hakki saklidir. birarabinbul 2013-2017 Sitemizdeki bir cok yayin derlemedir. Telif Hakki oldugunu dusundugunuz yayinlar icin iletiime geciniz. Admin iletisim.