5 Ocak 1922 Adana’nın Düşman İşgalinden Kurtuluş
 
Adana’nın düşman işgalinden kurtuluşunun 97. Yıl dönümü olan 5 Ocak tarihi, başta tüm Adanalılar olmak üzere milletimizin bir bayramıdır, bütün Adanalı kardeşlerimin bayramını kutluyorum.
 
Gazi Mustafa Kemal’in 31 Ekim 1918 tarihinde Adana’ya gelerek, İskenderun’a çıkartma yapmayı planlayan İngiliz ve Fransızlara ateşle karşılık verileceğini belirtmesiyle, Kurtuluş Mücadelesi ateşinin Adana’da yakılması, biz Adanalılar için bir övünç kaynağıdır. Çanakkale Savaşı’ndaki ruh Kurtuluş Savaşı döneminde Adana’da canlanmış, Adanalı esaret altında kalmayı reddederek, yapılan bütün zulümlere başkaldırıp, 5 Ocak günü düşmana karşı başlattığı bağımsızlık mücadelesini kazanmıştır.
 
 
Türkiye’nin bağımsızlık mücadelesinde, Adana’nın çok önemli bir yeri vardır. Mustafa Kemal Atatürk, 15 Mart 1923 tarihinde devlet reisi olarak şehrimizi ziyaretlerinde, Kurtuluş Mücadelesi kararını Adana’da aldığını, “Bende bu vakayiin ilk hiss-i teşebbüsü, bu memlekette, bu güzel Adana’da vücut bulmuştur.” sözü ile belirtmiştir. Türk milletinin zincirlerini kırarak elde ettiği bağımsızlığın temellerinin de Adana’da atıldığının bir göstergesidir.
 
 
5 Ocak günü kurtuluş bayramımızın yanında rahmetli Arif Nihat ASYA’nın Bayrak şiirini de edebiyatımıza kazandırmıştır. Adana’da 5 Ocak kutlamaları için akşam el-ayak ortalıktan çekilince, petrol lambasının yorgun ışığı altında, bayrağımıza sarınarak kalemi eline alır. Şafak sökerken, Bayrak şiiri hazırdır. O gece, şiiri nasıl yazdıysa, öylece kalır. Yani üzerinde ikinci bir defa oynama yapmaz. 5 Ocak kutlamalarında ilk defa Adana’da Saat Kulesinin yanındaki törende okunur.
 

KURTULUŞ GÜNÜ 20 ARALIK MI?


 

Adana’nın kurtuluş günü olarak 20 Aralık 1921 tarihinin geçerli olduğunu söyleyenler de olmuştur. Hatta 1958 yılında İçişleri Bakanlığı kutlamaların 20 Aralık’ta yapılması için resmi açıklama göndermiş, ancak halkın tepkisi üzerine geri adım atılmıştır.

 

 

5 OCAK GECESİ NELER OLDU?

Kasım Ener, kitabında 5 Ocak 1922 gecesini ise şöyle anlatıyor: "Şehirde büyük fener alayları düzenlendi. Meşaleler ve camilerin kandilleri sokakları ışıklandırıyor, on binlerce insanı coşturan askeri bando ve davullar ile Rum mahallelerinden geçilirken, kıymetli İzmirimiz için gösteriler yapılıyordu. Bütün kahveler, gazinolar sabaha kadar açık kaldılar ve çoğu gelirlerini orduya bıraktılar.."

’İLK HİSSİ TEŞEBSÜS’

Mustafa Kemal Paşa 31 Ekim 1918’de geldiği Adana’da 11 gün kalmış, etrafın ve halkın durumunu inceleyerek bunu Genel Kurmay Başkanlığı’na bildirmişti. Bu telgraflarda sadece mevcut durum değil, ileriye dönük düşünce ve uyarılar da yer almıştır.

İskenderun’a asker çıkararak işgal girişiminde bulunurlarsa İngilizlere ateş açılacağını, zamanın hükümet ve başbakanına telgrafla bildiren Mustafa Kemal Paşa, aynı zamanda kendine bağlı kumandalara da benzer bir emir vermişti. Bu emre göre denizden İskenderun’a çıkartma yapmak isteyen İngiliz ve Fransızlar’a ateşle karşı konulacaktı. Adana’dan verilen bu ilk emir Türk Kurtuluş Savaşı’nın ilk emridir. Yıllar sonra, 15 Mart 1923’te Adana’ya tekrar gelen Mustafa Kemal Paşa bu durumu şu sözleriyle dile getirdi: "Bende bu vekayiin ilk hiss-i teşebbüsü bu memlekette, bu güzel Adana’da vücut bulmuştur.."

1918-1922 ARASINDA NE OLDU?


Birinci Dünya Savaşı’nda yenilen ve Sevr Anlaşması’nı imzalamak zorunda kalan İstanbul Hükümeti’nin 23 Kasım 1918 tarihli, Adana ve dolaylarının boşaltılmasını zorunlu kılan kararı ilde büyük tepki ile karşılandı. Durumu protesto eden, böyle bir harekatın yaratacağı vahim hadiseleri vurgulayan bir telgraf dönemin İçişleri Bakanına yollandı.

 

MERSİN LİMANI’NDAN GELDİLER

Kısa süre sonra işgal kuvvetleri Mersin limanından Çukurova’ya girdi ve Adana’yı işgal etti. Bu işgal sırasında Türklere ait bütün sembol, arma, işaret ve levhalar yok edildi. Fransızlar kendi birlikleri içinde özellikle Ermeni askerleri bölgeye getirdi. Suriye’den getirilen Ermenilerden 70 bini Adana’ya, 12 bini Dörtyol’a, 8 bini Saimbeyli’ye yerleştirildi. Antep ve Maraş çevresine de 50 binden fazla Ermeni getirildi. 1918-1919 yıllarında Adana’da tam bir terör ve cinayet dönemi yaşandı. Abdiağa çiftliği olayları, şehir içi cinayetler, Taşköprü’de Türklerin çarmıha gerilişi ve kırbaçlanarak öldürülüşü gibi olaylar bunlar arasındadır.

KAR BOĞAZI OLAY


1920’de Toroslar’dan Fransızlara saldırı başlatıldı. 27 Mayıs 1920’de Fransız orduları komutanı Menil, milli kuvvetler tarafından esir alındı. Kar Boğazı Olayı olarak bilinen olay, Kuvayi Milliye’nin ilk siyasi zaferidir. 28 Mayıs 1920’de Fransızlar Mersin-Adana hattına çekildiler ve kuzey Çukurova (Kozan ve diğer dağlık bölgeler) tamamen kurtarıldı.

GELDİKLERİ GİBİ GİTTİLER

5 Ağustos 1920’de Mustafa Kemal Paşa, Fevzi Bey (Çakmak) ve milletvekilleri Pozantıya geldi, burayı il haline getirerek Pozantı Kongresi’ni yaptılar. Fransızlar bölgede Kasım 1920 sonlarında ağır yenilgiye uğratıldı. Fransa, TBMM hükümetini resmen tanıdı. Türk-Fransız barış anlaşması, 20 Ekim 1921’de Ankara’da yapıldı. Buna göre 5 Ocak 1922’de Fransızlar Çukurova’dan tamamen (Getirdikleri Ermenileri de beraberinde götürerek) çekildi. Fransızlarla gidemeyen veya yerli olan Ermeniler de bölgeden kaçtı. Bunlardan 120 bini tekrar Suriye’ye, 30 bini Kıbrıs veya İstanbul’a gitti.

DEVASA TÜRK BAYRAĞININ ÖYKÜSÜ

5 Ocak 1922’de Adanalılar kentin kurtuluşunu dev Türk bayrağı ile caddelerde dolaşarak kutlamış.. O bayrağın bir hikayesi var. İşgalci Fransızlar bölgede Türk bayrağı asılmasını yasaklamıştı. Fransızlar, bir süre sonra kendi bayraklarının asılmasını mecburi tuttu. Esnaf tehdit edilirek iş yerlerine Fransız bayrağı asılması için zorlandı. Adanalı esnaflar ise buna karşılık Fransız bayrağındaki mavi rengi kapatıp, kırmızı, beyaz renkleri ön plana çıkararak Türk bayrağı gibi asmaya başladı. Türk bayrağını ev ve işyerlerine asmaya hasret kalan Adanalılar, kurtuluş günü dev bir bayrakla yürümek istedi. Ancak o dönemde bu kadar büyük bayrak yapacak malzeme bulunamadı. Bunun üzerine evlerdeki kırmızı beyaz bezler, bir araya getirerek oluşturulan Türk bayrağı ile yürüyüş yapıldı. Türk bayrak omuzlar üzerinde şehrin sokaklarında gezdirildi.

birarabinbul.com Her Hakki saklidir. birarabinbul 2013-2017 Sitemizdeki bir cok yayin derlemedir. Telif Hakki oldugunu dusundugunuz yayinlar icin iletiime geciniz. Admin iletisim.